• klik op de knop met de = om de transcriptie te lezen (getypte versie)

• klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

• klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

• klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

• kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

• klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

• klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

Inderdaad was er sprake van verschuivingen in het aanbod van dienstbodes. Ook de fabrieken trokken veel vrouwen en meisjes die anders wellicht een huishoudelijke betrekking hadden gekozen. Men verdiende meer en was vrijer op de fabriek.
Wel schijnt een ‘dienstje’ onder arbeiders zelf meer prestige te hebben gehad dan fabrieksarbeid.
Ook de angst voor onzedelijkheid, waarmee fabriekswerk vaak werd geassocieerd, bracht ouders ertoe een huishoudelijke betrekking voor hun dochters te prefereren. Bovendien betekende vrije kost en inwoning voor veel meisjes uit grote, soms slecht gevoede en vaak klein behuisde gezinnen, een uitkomst.

“Toen ik twintig was wou ik voor de dag en nacht in betrekking gaan, omdat ik ... nou ja ... de ruimte thuis werd ook kleiner. ... natuurlijk ... De kinderen werden groter. Dus toen ben ik voor dag en nacht in betrekking gegaan.”

dienstbode
arbeidsomstandigheden
werkomstandigheden
status
loon

• Kun je uit de tekst lezen om welke redenen iemand dienstbode werd?

• Tegen welk ander soort werk wordt een baantje als dienstbode afgezet?

Dienstboden maakten lange dagen. Bovendien was het werk zwaar en er was weinig privacy. Je moest elke dag (en soms ook 's nachts als je bij je werkgever inwoonde) klaarstaan, maar werd nooit een volwaardig deel van de familie. Maar er waren redenen om toch aan een ‘dienstje’ de voorkeur te geven.
Bovenstaande fragmenten tekst staan in de doctoraalscriptie die Winkie Zeldenrust schreef voor haar afstuderen aan het Sociologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Het laatste stukje is een letterlijk overgenomen citaat van een dienstbode.